กิจกรรมที่ 9: ฝึกปฏิบัติการประเมินหลักสูตร

การประเมินหลักสูตร

การประเมินหลักสูตร คือ การประเมินองค์ประกอบต่างๆ ของหลักสูตรว่ามีความเหมาะสมมากน้อยเพียงใด และเมื่อได้นำหลักสูตรไปใช้แล้วบรรลุวัตถุประสงค์ตามที่ต้องการหรือไม่ โดยในการประเมินหลักสูตรจะใช้เครื่องมือชนิดต่าง ๆที่มีความเหมาะสมในการเก็บรวบรวมข้อมูล เช่น แบบสอบถาม การสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่มเป็นต้น ทั้งนี้ผลที่ได้จากการประเมินจะถูกนำไปใช้ในการปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตรให้มีความเหมาะสมยิ่งขึ้นต่อไป

แนวทางการประเมินหลักสูตร การประเมินหลักสูตรแบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ

1. การประเมินก่อนการนำหลักสูตรไปใช้ 

• มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินปรัชญาของหลักสูตร จุดประสงค์ เนื้อหา ประสบการณ์ และความต้องการของสังคมโดยผู้เชี่ยวชาญด้านหลักสูตรจะเป็นผู้ประเมิน

2.การประเมินระหว่างการดำเนินการใช้หลักสูตร 

• มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินกระบวนการนำหลักสูตรไปใช้ เช่น การจัดการเรียนการสอน วิธีการสอน ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน และวิธีการวัดและประเมินผล

3. การประเมินหลังจากการใช้หลักสูตร

•  มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการบริหารหลักสูตรรวมถึงการประเมินหลักสูตรทั้งระบบ ได้แก่ ปัจจัยนำเข้า กระบวนการ และผลผลิตของการใช้หลักสูตร

SOLO: The Structure of Observed Learning Outcome คือ โครงสร้างการสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้ คำว่า “Taxonomy” หมายถึง การจัดแบ่งประเภท มีความหมายเดียวกับคำว่า Classification แต่ Taxonomy นั้น จะกล่าวถึง หลักทางวิชาการที่ใช้เพื่อระบุประเภทของสิ่งมีชีวิตทางชีววิทยาที่มีลักษณะร่วมกันและทำการกำหนดชื่อให้กับกลุ่มสิ่งมีชีวิตนั้นๆ   

หากกล่าวถึงการกำหนดระดับคุณภาพผลการเรียนรู้ของผู้เรียน ผู้สอนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงเกณฑ์การกำหนดคุณภาพของ Bloom หรือ Bloom’s Taxonomy ซึ่งหากศึกษาดูแล้วเราจะพบว่า Bloom’s Taxonomy นั่นมีแนวโน้มที่จะถูกใช้โดยผู้สอนเสียเป็นส่วนมาก แต่ถ้าหากการกำหนดระดับคุณภาพผลการเรียนรู้ของผู้เรียนนั้นมีผู้เรียนเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดด้วยแล้ว หลักการที่จะต้องพูดถึงนั่นก็คือ SOLO Taxonomy ซึ่งเป็นการกำหนดระดับผลการเรียนรู้ของผู้เรียนโดยที่ไม่มุ่งเน้นเฉพาะแค่การสอนและการให้คะแนนจากผลงานแต่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นกระบวนการประเมินผลที่ให้ความสำคัญว่า ผู้เรียนมีวิธีการเรียนรู้อย่างไร และผู้สอนมีวิธีการอย่างไรที่ช่วยให้ผู้เรียนได้ใช้กระบวนการทางปัญญาที่มีความซับซ้อนและก้าวหน้ามากยิ่งขึ้น

SOLO Taxonomy หรือ The Structure of Observed Learning Outcome Taxonomy จึงเป็นแบบ (Model) ที่ใช้ในการใช้ระบุ บรรยาย หรืออธิบาย ระดับความเข้าใจอันซับซ้อนที่เพิ่มขึ้นของผู้เรียนในสาระหรือรายวิชา ซึ่งผู้เสนอแนวคิดนี้จนกลายเป็นที่นิยมคือ John B. Biggs และ Kelvin Collis (1982)

แบบของ SOLO Taxonomy ประกอบด้วยระดับความเข้าใจ 5 ระดับ ดังนี้

1.     Pre-structural (ระดับโครงสร้างขั้นพื้นฐาน) คือ ในระดับนี้ผู้เรียนจะยังคงไม่เข้าใจจุดมุ่งหมายที่แท้จริง และยังคงใช้วิธีการง่ายๆในการทำความเข้าใจสาระเนื้อหา เช่น ผู้เรียนรับทราบแต่ยังคงพลาดประเด็นที่สำคัญ

2.     Uni-structural (ระดับมุมมองเดียว) คือ การตอบสนองของผู้เรียนจะมุ่งไปที่มุมมองที่เกี่ยวข้องเพียงมุมมองเดียว เช่น สามารถระบุชื่อได้ จำได้ และทำตามคำสั่งง่ายๆได้

3.     Multi-structural (ระดับหลายมุมมอง) คือ การตอบสนองของผู้เรียนจะมุ่งเน้นไปที่หลายๆมุมมองโดยการปฏิบัติต่อผู้เรียนจะเป็นไปอย่างอิสระ เช่น สามารถอธิบายได้ ยกตัวอย่างได้ หรืออาจเชื่อมโยงได้

4.     Relational (ระดับเห็นความสัมพันธ์) คือ การบูรณาการความสัมพันธ์ต่างๆเชื่อมโยงเข้าด้วยกัน เช่น ผู้เรียนสามารถวิเคราะห์ เปรียบเทียบ ระบุความแตกต่าง แสดงความสัมพันธ์ อธิบายเชิงเหตุผล และ/หรือนำไปใช้ได้

5.     Extended abstract (ระดับขยายนามธรรม) คือ จากขั้นบูรณาการเชื่อมโยงความสัมพันธ์เข้าด้วยกัน จากนั้นจึงมาสู่การสร้างเป็นแนวคิดนามธรรมขั้นสูง หรือการสร้างทฤษฎีใหม่ เช่น การสร้างสรรค์ สะท้อนแนวคิด สร้างทฤษฏีใหม่ เป็นต้น

รูปแบบโครงสร้างของ SOLO Taxonomy และกริยาบ่งชี้ระดับความเข้าใจของผู้เรียน

ค่าระดับคะแนน	เป้าหมาย	คุณภาพผลการเรียนรู้ของผู้เรียน	ผลการเรียนรู้ของผู้เรียน
4 Extended abstract (ระดับขยายนามธรรม)	-  ความสำคัญ -  การสังเคราะห์ -  การสร้างสมมติฐาน -  การมีเหตุผล -  การทำนาย -  การอภิปราย -  การสร้างทฤษฎี	จากขั้นบูรณาการเชื่อมโยงความสัมพันธ์เข้าด้วยกัน จากนั้นจึงมาสู่การสร้างเป็นแนวคิดนามธรรมขั้นสูง หรือการสร้างทฤษฎีใหม่ เช่น การสร้างสรรค์ สะท้อนแนวคิด สร้างทฤษฏีใหม่ เป็นต้น	ผู้เรียนสามารถเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างเข้าด้วยกัน จากนั้นจึงมาสู่การสร้างเป็นแนวคิดนามธรรมขั้นสูง หรือการสร้างทฤษฎีใหม่ เช่น การสร้างสรรค์ สะท้อนแนวคิดหลักการ แนวคิด ทฤษฎีทางด้านหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตร การแก้ปัญหาการพัฒนาหลักสูตร การบริหารจัดการหลักสูตรให้มีประสิทธิภาพและการประเมินหลักสูตร สร้างทฤษฏีใหม่ เป็นต้น
3 Relational (ระดับเห็นความสัมพันธ์)	-  การปรับโครงสร้าง -  การจำแนก -  การวิเคราะห์ -  การแยกประเภท -  การเปรียบเทียบ -  สรุป/รวบรวม -  ลำดับขั้น (การเรียงลำดับ)	การบูรณาการความสัมพันธ์ต่างๆเชื่อมโยงเข้าด้วยกัน เช่น ผู้เรียนสามารถวิเคราะห์ เปรียบเทียบ ระบุความแตกต่าง แสดงความสัมพันธ์ อธิบายเชิงเหตุผล และ/หรือนำไปใช้ได้	ผู้เรียนสามารถคิด วิเคราะห์ เปรียบเทียบ ระบุความแตกต่าง แสดงความสัมพันธ์ อธิบายเชิงเหตุผล และ/หรือนำหลักการ แนวคิด ทฤษฎีทางด้านหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตร การแก้ปัญหาการพัฒนาหลักสูตร การบริหารจัดการหลักสูตรให้มีประสิทธิภาพและการประเมินหลักสูตรไปใช้ได้
2 Multi-structural (ระดับหลายมุมมอง)	-  อธิบายคำจำกัดความ -  แก้ปัญหา -  อธิบาย บรรยายแผนภูมิ	การตอบสนองของผู้เรียนจะมุ่งเน้นไปที่หลายๆมุมมองโดยการปฏิบัติต่อผู้เรียนจะเป็นไปอย่างอิสระ เช่น สามารถอธิบายได้ ยกตัวอย่างได้ หรืออาจเชื่อมโยงได้	ผู้เรียนสามารถอธิบาย ยกตัวอย่าง หรืออาจเชื่อมโยงหลักการ แนวคิด ทฤษฎีทางด้านหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตร ปัญหาการพัฒนาหลักสูตร การบริหารจัดการหลักสูตรให้มีประสิทธิภาพและการประเมินหลักสูตรได้
1 Uni-structural (ระดับมุมมองเดียว)	-  ชี้แจง สภาพสถานการณ์ -  การเน้นคำ -  ยอมรับ -  การนำกลับมา -  การบันทึกชื่อ/ หัวข้อ	การตอบสนองของผู้เรียนจะมุ่งไปที่มุมมองที่เกี่ยวข้องเพียงมุมมองเดียว เช่น สามารถระบุชื่อได้ จำได้ และทำตามคำสั่งง่ายๆได้	ผู้เรียนสามารถระบุชื่อ จำ และทำตามคำสั่งง่ายๆในหลักการ แนวคิด ทฤษฎีทางด้านหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตร ปัญหาการพัฒนาหลักสูตร การบริหารจัดการหลักสูตรให้มีประสิทธิภาพและการประเมินหลักสูตรได้
0 Pre-structural (ระดับโครงสร้างขั้นพื้นฐาน)		ในระดับนี้ผู้เรียนจะยังคงไม่เข้าใจจุดมุ่งหมายที่แท้จริง และยังคงใช้วิธีการง่ายๆในการทำความเข้าใจสาระเนื้อหา เช่น ผู้เรียนรับทราบแต่ยังคงพลาดประเด็นที่สำคัญ	ผู้เรียนจะยังคงไม่เข้าใจจุดมุ่งหมายที่แท้จริง และยังคงใช้วิธีการง่ายๆในการทำความเข้าใจสาระเนื้อหาของกลยุทธการพัฒนาหลักสูตร เช่น ผู้เรียนรับทราบแต่ยังคงพลาดประเด็นที่สำคัญในหลักการ แนวคิด ทฤษฎีทางด้านหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตร ปัญหาการพัฒนาหลักสูตร การบริหารจัดการหลักสูตรให้มีประสิทธิภาพและการประเมินหลักสูตร